Cehennemde İki Devre

Savaşın ortasında futbol: Cehennemde İki Devre

Utku Gel


II. Dünya Savaşı, öncesi yani bir hazırlık aşaması elbette var ancak ‘resmiyet’ Hitler/Nazi Almanyası’nın 1 Eylül 1939’da Polonya’yı işgal etmesiyle başlar. Naziler bir taraftan benzerleriyle işbirliği yaparak Mihver Devletler’i yaratırken, diğer taraftan da işgallere devam eder. Bu işgallerden biri 1944’te, Mihver Devletler’den olan Macaristan’da gerçekleşir. Macaristan’daki bu işgal ve II. Dünya Savaşı kitaplardan okunabilir. Ama o yıllara sinema ve futbol penceresinden bakmak da pekâlâ mümkün. Hele de Cehennemde İki Devre gibi bir başyapıt mevcutken.

Anlatılan, insanlığın teslim olmayışıdır!

Cehennemde İki Devre 1944’ün baharında, Nazilere ait bir toplama kampında geçmektedir. Bu toplama kampında ise komünist ve Yahudi Macarlar da bulunmakta, Naziler tarafından ölesiye çalıştırılmaktadır. Öte yandan Naziler için ‘büyük gün’ yani Hitler’in doğum günü yaklaşmaktadır. Bu doğrultuda Nazi komutanları esirler arasından Onodi’yi ‘huzurlarına’ çağırır. Onodi’den, Hitler’in doğum günü için orduyla maç yapmalarını, bunun için bir futbol takımı kurmasını ancak takımda Yahudi birinin bulunmamasını isterler. Eski bir futbolcu olan Onodi ise teklifi, belli şartların yerine getirilmesi halinde kabul edeceğini söyler. O şartlar daha fazla yiyecek, maça hazırlanmak için bir top ve takımdakilerin kamptaki çalışmanın dışında tutulmasıdır.

Nazi subayları tarafından teklifi kabul edilen Onodi hemen kolları sıvar. Onodi’nin aklında idealist bir futbol anlayışı, futbol tutkusu varken; aralarında Yahudi birinin de olduğu takımın geri kalanında ise bu ‘ayrıcalıklı halden’ yararlanarak firar etme fikri hâkimdir. Onodi takımdan ayrı davranamaz çünkü toplama kampındaki koşullar malumdur. Firar etme girişimi başarısızlıkla sonuçlanır. Yakalanan Onodi ve arkadaşları öldürüleceklerinin farkındadır ancak yine de maça çıkmak zorundadır. Her şeye rağmen cesaretle ve onurla maçı kazanırlar. Bedelini ise hayatlarıyla öderler. Çünkü Nazi komutanının dediği gibi:

‘’Bu bir oyun değil. Bu bir başkaldırı, isyan!’’

‘Ölüm Maçı’nın beyaz perdeye yansıması

Cehennemde İki Devre, konusu ve anlattıklarıyla çok farklı yerde duran futbol ötesi bir filmdir. Ama filmin kaynağı, çıkış noktası da bambaşka bir insanlık öyküsüdür ve muhakkak bir parantez açılmalıdır:

‘’Naziler, 1941’de SSCB’ye bağlı Ukrayna’ya saldırdığında Sovyet Cepheleri’nde saf tutan Dinamo Kievli futbolculardan kimisi esir alınır, kimisi angarya işlerde çalıştırılır, kimisi de öldürülür. 1942’de takımın kalecisi Nikolai Trusevich esaretten kurtulur ve eski takımı toplamaya karar verir. 1942’nin ilkbaharında ‘fırıncılar’ olarak anılan FC Start kurulur ve yerel lige girer. İşgalci Nazi komutanları FC Start’tan, Nazi ordularıyla maç yapmalarını ister. Yapılan son maçı 5-3’lük skorla FC Start kazanır. FC Startlı futbolcular maçtan sonra tutuklanır ve toplama kamplarına götürülür. Burada kimi yapılan işkencelerde ölür, kimi idam edilir, kimi kaçarken öldürülür kiminin de kaçmayı başardığı ileri sürülür. 9 Ağustos 1942 tarihli bu maç artık ‘’Ölüm Maçı’’ adıyla anılır olmuştur.’’

İşte bu ‘Ölüm Maçı’nın beyaz perdeye yansımasıdır Cehennemde İki Devre. Yukarıda alıntıladığım/özetlediğim ‘Ölüm Maçı’nın detayları çok daha fazladır ve ‘Ölüm Maçı: Teslim olmamakta bütün mesele!başlıklı yazıdan okunabilir. Konuyla ilgili olarak yaptığımız podcast yayınını da YouTube veya Spotify üzerinden dinleyebilirsiniz.

Küçük bir not

Cehennemde İki Devre filminin yönetmen koltuğunda anti-faşist kimliğiyle bilinen Zoltan Fabri oturmakta ve film, Fabri’nin sinemasına ait ipuçları barındırmakta. Dolayısıyla, sahnelerde birçok duyguyu gerçekçi ve yalın bir şekilde görmek mümkün. Başka bir ifade ile Fabri’nin kamerası, izleyicinin gözü aslında! Siyah-beyaz bir film olma özelliği taşıyan Cehennemde İki Devre’nin kült bir film olmasının yanında Macar sineması tarihinde önemli bir sinemasal ve kültürel birikimi temsil ettiğini de söylemeliyiz.

Filmin Künyesi

Yapım yılı: 1962

Yönetmen: Zoltan Fabri

Senaryo: Zoltan Fabri, Peter Basco

Türü: Dram, savaş, spor

Oyuncular: Imre Sinkovits, Dezsö Garas, Markus Laszlo

Müzik: Ferenc Farkas